در یکی از صحنه های فیلم فرانسوی « ساکت شو! » ، ژرار دوپاریو در حال فرار از دست پلیس به طور ناگهانی وارد یک سالن سینما می شود. سالن پر از بچه هایی است که رو به پرده میخکوب شده اند و می خندند. دوپاریو  روی یکی از صندلی ها ، کنار بچه ها می نشیند و بلافاصله خنده هایش شــــروع می شود. حتی موقعی که پلیس ها او را در میان جمعیت پیدا می کنند و می برند ، او دائماً به طرف پرده برمی گردد و خنده هایش را ادامه می دهد. سپس با قطع شدن نما به پرده می بینیم که یک فیلم انیمیشن ( عصر یخبندان ) در حال نمایش دادن است.

همین صحنه کوتاه می تواند جایگاه امروزی سینمای انیمیشن را در دنیا نشان دهد. گونه ای که دیگر به کودکان اختصاص ندارد و می تواند هر بزرگسالی را که گذری به تماشایش می نشیند ؛ مجذوب کند.

دیگر دنیای انیمیشن  منحصر به  انیمه های ژاپنی نیست و ما مجبور به تماشای بی شو جو ها( در انــیمه های  ژاپنی به دختران بسیار زیبا گفته می شود ) و یا بی شو نن ها ( پسران خوش قیافه) نیستیم.

امروزه زبان انیمیشن ، زبان ایجاز و سادگی است که همین امر باعث می شود تا شخصیت ها هم هماهنگ با فضای کلی کار ساده ، جذاب و بدیع باشند. شخصیت ها باید همگی از معیار های جهانی تبعیت کنند و از این رو شخصیت های بامزه ، زشت و زیبا همگی می توانند در آثار انیمیشنی به یک اندازه حضور داشته باشند و نقش ایفا کنند.

تیموتی ویلیام برتون ، انیماتور سابق کمپانی دیزنی که بیشتر به خاطر فیلم های نامــتعارف و عجیبــش شناخته می شود؛ هر از چند گاهی به دنیای مورد علاقه اش؛ یعنی، انیمیشن سر می زند و اثری جالب توجه خلق می کند.

دنیای آثار برتون، مخلوطی از داستان های عاشقانه پریان، فضاهای گوتیک و یا ویکتوریایی تحت تأثیر رمان های چارلز دیکنز، فیلم های ترسناک سیاه و سفید درجه دوی قدیمی همراه با کلی ایده های غریب و تخیلات بی حد و مرزی است که کابوس های جذاب و بامزه ای می سازند.

با وجود اینکه ما ، برتون را بیشتر به خاطر فیلم های فانتزی و ترسناکش می شناسیم ولی باید بدانید که  او کارش را با یک انیمیشن عروسکی کوتاه ایست حرکتی(Stop - Mation)  با نام وینسنت شروع کرده  و در طول دوران فعالیتش سعی کرده در کنار ساخت فیلم ، ساخت انیمیشن را نیز ادامه بدهد.

عروس مرده ،  یک انیمیشن 76 دقیقه ای که همه عناصر دوست داشتنی فیلم های برتون را در خـود دارد ؛ فضاسازی های ترسناک ، طنز سیاه ، حال و هوای ویکتوریایی و انبوهی از جسد ها و مردگان جذاب و دیدنی همراه با موسیقی خیال انگیز دنی الفمن.

برتون ،  در این فیلم ما را در برابر دو دنیای مختلف قرار می دهد. دنیای آدم های زنده و دنیای آدم های مرده. در همان نگاه اول می توان به تفاوت های بسیار این دو جهان پی برد.

دنیای آدم های زنده ، دنیایی سرد ، سیاه و ساکن و پر از قوانین خشک و بی روح است؛ اما ، در طرف دیگر شاهد دنیایی هستیم که شاد و پرجنب و جوش و پرتحرک است.

به نظر من ، فضاهای دنیای زنده ها شبیه حال و هوای فیلم اسلیپی هالو و در مقایسه با انیمیشن قبلی برتون؛ یعنی،  کابوس قبل از کریسمس یک سر و گردن بالاترست. اگرچه مارک جانسون اینجا هم به کمک برتون آمده ولی مشخص است که در کار بیشتر سلیقه برتون تأثیر داشته است.

برخلاف آنچه که از فیلم های ایست- حرکتی انتظار داریم ، حرکات عروسک های فیلم هم بسیار نرم و  هم طبیعی به تصویر کشیده شده اند.

گرچه این فیلم یک شاهکار تمام عیار نیست؛ ولی، در جایگاه خودش اثری قابل قبول به حساب می آید.

پخش کننده : کلمبیا پیکچرز

تاریخ اکران: 10 دسامبر 2003

مدت زمان  : 125 دقیقه

زبان         :   انگلیسی

بودجه فیلم : 000 000 70 دلار

فروش در گیشه : 867 432 66 دلار

درجه بندی :  PG-13

 ژانر        :  فانتزی ، عاشقانه ، درام ، کمدی

بازیگران:

ایوان مک گریگور..................................... ادوارد بلوم(جوان)

آلبرت فینی ...........................................  ادوارد بلوم(پیر)

بیلی کراداپ........................................... ویل بلوم

جسیکا لنگ............................................ ساندرا بلوم(پیر)

هلنا بونهام کارتر..................................... جنی ( جوان / پیر)

نویسنده: جان آگوست

کارگردان : تیموتی ویلیام برتون

از آن دسته  فیلمسازانی است که سبک و روش خاص خودش را دارد و بیشتر آثارش تخیلی و فانتزی هستند. او دلبستگی عجیبی نسبت به دنیاهای وهم آلود و ترسناک دارد. بعضی می گویند برای بچه ها می سازد و دوست دارد در همان حال و هوای بچگی اش باقی بماند. عاشق انیمیشن های نامتعارف و هیولاهای داستان های پریان است. آن قدر در کارش اعتبار کسب کرده که اسمش را در ابتدای( ولی برای ما ایرانی ها انتهای) نام فیلمهایش می آورند( عروس مرده ی تیم برتون).

حال شما قضاوت کنید، کارگردانی با چنین سبک و روشی، فیلمهایش چه قدر جای نقد دارد، آن هم نقد محتوایی و جدی.

در اصل، آثار برتون برای کسانی ساخته شده اند که از واقعیت زندگی خسته اند و می خواهند به دور از دغدغه های روزمره ، ساعتی را با تخیل و خیال پردازی بگذرانند. البته تخیلی که از کمترین پیچیدگی ممکن برخوردار باشد.

ماهی بزرگ با دیگر آثاری که برتون روی آنها کار کرده ، متفاوت است. مهمترین دلیل شاید این باشد که برتون این بار به مقوله داستان از دیدی تازه نگاه می کند و به طور کامل به آن توجه کرده است. بیشتر شبیه یک شوخی است اگر بگوییم فیلم داستان منسجمی دارد؛ در حالی که می دانیم اساساً مضمون فیلم درباره داستان پردازی و روایت بر پایه تخیل است.

در آثار قبلی برتون توجه بیش از اندازه او بر دکور و ایجاد فضاهای گوتیک و فانتزی ، او را از داستان هایی که قرار بودند در دنیایش جاری شوند غافل کرده بود. اما در این فیلم ، برتون داستان را هدف قرار می دهد چراکه خود او بهتر از هرکس دیگری می داند که فیلمی که درباره داستانگویی و قصه است  ؛ خود باید داستانی درخشان برای روایت داشته باشد. تیم برتون با پوشش  دادن بزرگترین ضعفی که منتقدان به آثار او وارد می آوردند فیلمسازی خود را به نوعی تکامل نزدیک کرد.

ماهی بزرگ سرشار  از رنگ ، ماجــراهای عجیب و غریب ، شخصیت های جذاب و مهم تر از همه برخورداری از عناصر برتونی در شکلی ایده آل ، خود را به عنوان بهترین اثر برتون تا به امروز مطرح می کند.

اینکه ادوارد بلوم پیر علاقه دارد همه چیز را در قالب داستان ارائه دهد برای پسرش ، بیلی عجیب است. ادوارد در طول زندگی اش همیشه همین رویه را حفظ کرده و این برای بیلی که آدمی منطقی است غیر قابل درک است. حقیقت این است که بیلی از شنیدن داستان های پدر خسته شده چون پدرش همه چیز حتی گذشته اش را با قصه های پریان ادغام کرده به طوری که تشخیص واقعیت از خیال تقریباً غیر ممکن است.

ادوارد بلوم اتفاقات را در قالبی عجیب روایت می کند نه برای اینکه از حقیقت آنها فرار کند بلکه برای اینکه به آن نیرو ، هیجان و حرکت تزریق کند. هرکدام از ما برای انتقال منظور خود به دیگران روشی داریم. ادوارد نیز دریافته که  اگر واقعیت ها را به همان شکلی که هستند بیان کند مخاطب خود را خسته می کنند چون خشک و بی انعطاف هستند. ادوارد تنها کمی خیالبافی و مبالغه به داستانهــایش اضافه می کند ولی به تأثیری که هر ماجـــــرا به جا می گذارد آســــیبی نمی رساند. به عنوان مثال وقتی ادوارد ماجرای ازدواجش با ساندرا را تعریف می کند؛ می گوید گلزاری را به محل اقامت دختر مورد علاقه اش آورده ،  روی اسلاید های آموزشی در دانشگاه یا روی آسمان از علاقه اش به ساندرا نوشته و تقریباً همه مردم شهر را از عشقی که به ساندرا دارد باخبر کرده است. حتی اگر فیلم را ندیده باشید جذابیت این کلمات و جملات که تنها بخشی از داستان هستند توجه شما را جلب کرده( یا اگر فیلم را دیده اید ، شما را به یاد لحظات شاد آن انداخته) است.

ماهی بزرگ به شکلی هوشمندانه عنوان می کند این حقیقت اتفاقات است که مهم است و می توان با تغییر دادن شکل روی دادن اتفاقات ، زندگی را هیجان انگیز تر و جذاب تر کرد.

اما چیزی که بین رابطه ادوارد و بیلی برایم بسیار عجیب بود این است که بیلی در طول این همه سال حتی یکبار هم به سراغ وسایل قدیمی  و کهنه داخل انبار نرفته بود تا از حقیقی بودن بخشی از داستان های پدرش آگاه شود. بیلی همیشه در مقام یک انســان منـــطقی به نفـی کامل قصه های پدرش می پرداخته بدون اینکه به طور دقیق و جدی به آنها نگاه کند. اما در جایی که پدرش در بستر بیماری افتاده تازه برای درک او به جستجو می پردازد. درکی که بسیار دیر رخ  می دهد ولی سرانجام خوبی دارد. بیلی ، پسر دیروز و پدر امروز این فرصت را دارد که فرزندش را با داستان و روایت پرورش دهد همانطور که خودش پرورش یافته بود.

برتون و فیلمنامه نویسش به شکلی هوشمندانه دو تشییع جنازه برای ادوارد ترتیب می دهند. و به نوعی امکان مقایسه نسخه خیالی آدم های داستان های ادوارد را با خود واقعیشان فراهم می آورند. اینکه کارل زیاد هم بزرگ نیست یا صاحب سیرک ، پیرمردی است مثل سایر آدم ها نه یک گرگ یا  « چیزی شبیه آن » .

 آن طور که به نظر می رسد ماهی بزرگ نتوانسته بعضی از منتقدان خشک هالیوودی را  راضی کند. افرادی مثل ریچارد کورلیس ( تایم ) که از چهار ستاره به فیلم درجه بی ارزش اعطا کرده است. می توان حدس زد که این منتقد تا چه اندازه مغرضانه قلم زده  و چرا به نفی این فیلم تیم برتون پرداخته است.

« ماهی بزرگ »  همچنان به فیلمسازی ادامه می دهد و به نظرات غیر منطقی بعضی از منتقدان اهمیت چندانی نمی دهد؛ زیرا ، نیک می داند که نمی توان همه را راضی نگه داشت.

بیوگرافی، فیلمشناسی و سبک تیم برتون

تاریخ اکران	نام فیـــــلم	هفته اول نمایش	فروش در گیشه
9/16/2005	عروس مرده	$385,078	$53,337,608
7/15/2005	چــــــــــــــــــــــــارلی و کـــــــــــــــــــــارخانه شکـــــلات ســــازی	$56,178,450	$206,456,431
12/10/2003	ماهی بزرگ	$207,377	$66,432,867
7/27/2001	سیاره میمون ها	$68,532,960	$180,011,740
11/19/1999	اسلیپی هالو	$30,060,467	$101,068,340
12/13/1996	مریخ حمله می کند!	$9,384,272	$37,771,017
9/30/1994	اد وود		$5,828,466
6/19/1992	بتمن باز میر گردد	$45,687,710	$162,833,635
12/7/1990	ادوارد دست قیچی	$159,622	$53,976,987
6/23/1989	بتمن	$40,505,884	$251,188,924
3/30/1988	بیتل جویس	$8,030,897	$73,326,666
7/26/1985	ماجرای بزرگ پی- وی	$99,184	$40,940,662
		جمع فروش کل آثار	$1,247,173,343
		میانگین فروش برای هر  فیلم	$95,936,411
	میانگین فروش در هفته اول برای هر فیلم	$21,785,992

جدول بالا میزان فروش تمام آثار تیم برتون تا به امروز را نشان می دهد.

تیموتی ویلیام برتون کارگردان ، نویسنده و طراح آمریکایی که بیشتر به خاطر سبک شخصی و نامتعارف آثارش شناخته می شود؛ در 25 آگوست سال 1958  در بربنک کالیفرنیا متولد شد.

او پسر بزرگ بیل برتون و جین اریکسون بود. او دوران کودکی خودش را ساکت و آرام توصیف می کند و  به تنهایی و گوشه گیری خود در خانه اشاره دارد. در تمام دوران کودکی مدرسه رفتن برایش سخت بود و همیشه با تماشای آثار ترسناک و کم هزینه از حقیقت  زندگی فرار می کرد. آثاری که بعدها در بیوگرافی اد وود از آنها  ستایش به عمل آورد. دیگر چیز با اهمیت در دوران کودکی برتون ، وینسنت پرایس است ؛ کسی که فیلمهایش به زودی تأثیر عمیقی بر روی مسیر شغلی برتون گذاشت.

 برتون با کمک هزینه ی کمپانی دیزنی  توانست در انستیتوی هنر والنسیای کالیفرنیا مشغول به تحصیل شود. او پس از سه سال تحصیل در رشته انیمیشن به عنوان  کارآموز در کمپانی والت دیزنی مشغول به فعالیت شد.

نخستین فیلمی که کار بر روی آن را آغاز کرد ( به عنوان انیماتور) اقتباس رالف باکشی از رمان ارباب حلقه ها بود که ساخته نشد. بعدها کار برتون کشیدن طرح برای « روباه و سگ شکاری » بود چیزی که برتون نمی خواست روی آن کار کند. بعداً برتون درباره خودداری دیزنی در استفاده از طرح های او در انیمیشن « روباه و سگ شکاری» توضیحاتی داد. اینکه مدیران فکر می کردند طرح های او مخالف جذابیت کلی شخصیت های فیلم است.

برتون از کار با والـت دیـزنی ناراحت بود. در این دوره به گفتن شعــــر و کشیدن تصــــاویری می پرداخت که بعدها منبع اصلی او برای انیمیشن تحسین شده اش یعنی«کابوس قبل از کریسمس» شدند.

در 1982 برتون اولین فیلم کوتاهش ، « وینسنت » را که یک فیلم 6 دقیقه ای بود، ساخت. وینسنت درباره پسربچه ای بود که از واقعیت زندگی به وهم و خیال فرو می رفت و خودش را وینسنت پرایس تصور می کرد. جالب این است که خود وینسنت پرایس بر روی این انیمیشن شش دقیقه ای صحبت کرده است.

بـــرتــون کارش را با فیلم کوتاه« فرانکن ویـــنی» ادامه داد که برت الیور جوان در آن ایفای نقش می کرد. ( و البته سوفیا کاپولا هم در بخش کوتاهی از فیلم حاضر شد) فیلم به صورت سیاه و سفید فیلمبرداری شد که در واقع اجرای مجددی از داستان فرانکشتاین بود . دانشمندی دیوانه سعی داشت سگش را که به تازگی در یک حادثه رانندگی کشته شده بود زنده کند. فیلم برای کودکان مناسب تشخیص داده نشد. دلیل اصلی این تصمیم خوف آور و ترسناک بودن ایده آن عنوان شد و به سرعت  کنار گذاشته شد.

با وجود گمنامی برتون در بین همگان ، پروژه های برتون نظر صنعت سینما را جلب کرد. پل  روبنس بعد از تماشای فرانکن وینی ، برتون را استخدام کرد تا براساس برنامه های تلویزیونی اش ، ماجرای بزرگ پی- وی ، فیلمی سینمایی بسازد. فیلم،« ماجرای بزرگ پی – وی» (1985) با بودجه ای 7 میلیون دلاری ساخته شد و بیش از 40 میلیون دلار در گیشه فروش کرد. برتون در تمام عمرش طرفدار گروه موسیقی Oingo Boingo بود. او از یکی از اعضای گروه برای ساخت موسیقی فیلم دعوت کرد و او کسی نبود جز دنی الفمن .

گریفین دان پیشنهاد ساخت« بعد از ساعتها » ( 1985) را به برتون داد که می توانست اولین کار جدی برتون باشد. متن فیلمنامه قبلاً توسط دان و تهیه کننده به مارتین اسکورسیزی ارائه شده بود.اسکورسیزی که در حال پیش تولید آخرین وسوسه های مسیح بود ؛ مجبور شد فیلمنامه را رد کند.

برتون کارگردانی آن را پذیرفت و وقتی بودجه آخرین وسوسه های مسیح به نتیجه نرسید، اسکورسیزی با تهیه کنندگان تماس گرفت و کارگردانی بعد از ساعتها را دوباره به آنها پیشنهاد کرد. وقتی دان ، برتون را از خواسته جدید اسکورسیزی مطلع کرد. او به خاطر احترامی که برای اسکورسیزی قائل بود، از فیلم کنار کشید.

بعد از پی - وی ، برتون به سریال « آلفرد هیچکاک تقدیم می کند» پیوست و اپیزود کوزه  را کارگردانی کرد. سپس به سراغ فیلم دومش  « بیتل جویس »( 1988)  رفت که مایکل کیتون نقش اصلی آن را بازی می کرد. یک کمدی سیاه که موفقیت دیگری برای برتون بود. بیتل جویس علاوه بر 80 میلیون دلاری که در گیشه نصیبش شد؛ یک جایزه اسکار هم به خاطر گریم  فوق العاده اش ربود.

توانایی برتون در ساخت فیلم های موفق با بودجه های اندک ، مدیران اجرایی استودیوها را تحت تأثیر قرار داد و نخستین فیلم پرهزینه برتون ، « بتمن» (1989) را برایش به ارمغان آورد.

ساخت فیلم که یکی از پرهزینه ترین آثار سال 1989 محسوب می شد با دشواری هایی همراه بود حتی در هالیوود شایعه شده بود تولید اثر با مشکل بزرگی مواجه شده است.

انتخاب برتون برای به کارگیری مایکل کیتون در نقش بتمن با واکنش های منفی هواداران همراه بود. با این همه بتمن با فروش 250 میلیون دلاری و حس تیره ای که به فیلم های ابرقهرمانی بخشید یک موفقیت کلان به حساب می آمد .

در 1990 برتون با همکاری کارولین تامپسون،« ادوارد دست قیچی » را نوشت و کارگردانی کرد که آغاز همکاری او با جانی دپ بود. دپ ، به خاطر موفقیت سریال تلویزیونی «21، جامپ استریت » تبدیل به بت نوجوانان شده بود، او در فیلم نقش ادوارد را بازی کرد که توسط یک مخترع پیر و عجیب ( با بازی وینسنت پرایس که اتفاقاً آخرین نقش آفرینی او قبل از مرگش بود) ساخته شده بود. ادوارد شبیه انسان ها بود ولی هنوز تکمیل نشده بود و به جای دست ، قیچی های تیز و برّنده ای داشت. فیلمبرداری در حومه شهر انجام می شد و به طور عجیبی مثل مکانی بود که برتون دوران کودکی اش را در آنجا گذرانده بود. وینسنت پرایس در اولین اظهار نظرش درباره فیلم گفت: « تیم برتون همان ادوارده». جانی دپ نیز چنینی تعبیری را در مقدمه کتاب Mark Salisbury ، برتون به روایت برتون درباره نخستین ملاقاتش با برتون آورده است.

با پایان یافتن پروژه ادوارد دست قیچی ، برتون با ساخت دنباله بتمن موافقت کرد ولی به شرط اینکه کمپانی درباره فیلم به برتون اختیار تام بدهد که اینگونه هم شد. حاصل کار فیلم « بتمن بازمی گردد » بود که مایکل کیتون، دنی دوویتو ، میشل فایفر و کریستوفر والکن  در آن نقش آفــرینی می کردند. بر اساس تصمیم برتون ، تمرکز بیشتر فیلم بر روی  بد من فیلم بود تا خود بتمن که نتیجه آن فروش کمتر از حد انتظار فیلم بود. فیلم حدوداً 160 میلیون دلار فروخت که باعث خداحافظی برتون از بتمن شد  که البته در سال 1995دوباره به عنوان تهیه کننده به پروژه بتمن ملحق شد.